Over de onderwijsfuik en de moed om het anders te doen.
Elke ochtend als de wekker gaat, is er voor een leerkracht of docent maar één echt antwoord op de vraag waarom we opstaan: we willen leerlingen elke dag een stapje verder helpen in hun ontwikkeling. We staan er voor het kind, voor hun groei en voor hun toekomst.
Maar de realiteit van de ‘onderwijsfuik’ maakt dat soms knap lastig, vertelt Claire Boonstra tijdens de opening van de IPON 2026. Claire Boonstra is oprichter van Operation Education en haar doel is transformeren waar het allemaal ontstaat: het onderwijs. Ik volg haar al sinds 2012, de oprichtingsbijeenkomst in Beeld en Geluid. En ik was daarbij in een zaal met dwarsdenkers, friskijkers en kantelaars. Onderwijsmensen die tegen de manco’s van het onderwijssysteem aan lopen. Misschien lijkt Operation Education een Don Quichot-beweging, maar eigenlijk werkt van binnenuit. Veranderen kan wel!
Huidige systeem als sorteermachine
Claire Boonstra vervolgt haar verhaal op de IPON. In ons huidige systeem zijn we vastgelopen in een hardnekkig frame: ‘hoger’ is beter. We hebben een ‘sorteermachine’ gecreëerd die kinderen al op 11- of 12-jarige leeftijd indeelt in hokjes. Maar onze samenleving heeft niet alleen theoretische denkers nodig. We schreeuwen om praktische mensen met sterke softskills, oplossingsgericht vermogen en creativiteit. Vaardigheden die naadloos aansluiten bij de kerndoelen voor Digitale Geletterdheid, maar die in de huidige toetscultuur vaak buiten de boot vallen.
De beperking van de meetbaarheid
De huidige doorstroomtoets focust vrijwel uitsluitend op rekenen, taal en spelling. Daarmee laten we wereldoriëntatie, creëren en spelen en waardevolle talentontwikkeling liggen. Als we kijken naar de theorie van Gert Biesta, zien we dat onderwijs over veel meer gaat dan alleen ‘Kwalificatie’. Waar is de ruimte voor Socialisatie en Subjectificatie? Voor het vormen van een eigen persoonlijkheid en het leren over de wereld?
Ruimte voor verwondering
Het meest pijnlijke gevolg van dit keurslijf? De natuurlijke nieuwsgierigheid van leerlingen wordt vaak simpelweg afgeleerd. Kennis is de onmisbare kapstok, maar de manier waarop we die aanbieden moet veranderen. Creativiteit ontwikkelt zich namelijk niet door vinkjes te zetten op een dashboard, maar door:
* Verwondering
* Uitproberen en ‘prutsen’
* Echt durven ‘aanklooien’
* En ja, zelfs momenten van verveling.
Juist in die ongestructureerde ruimte ontstaat de innovatie die we nodig hebben in een onvoorspelbare toekomst.
Wij zijn het systeem
Claire Boonstra zegt het treffend: “Wij zijn het systeem”. De verandering begint bij ons, op de werkvloer. Het vraagt moed om vast te houden aan je morele kompas en de ‘waarom-vraag’ centraal te blijven stellen. Want uiteindelijk is dát waarom we elke ochtend opstaan: niet voor de inspectie of het dashboard, maar voor die ene leerling die vandaag weer een stapje mag groeien.
Hoe behoud jij de ruimte voor verwondering in jouw klas of organisatie?
